Ngày 6-11, Trường Đại học Mở Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Tài chính bền vững và thực thi ESG tại Việt Nam”, thu hút sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, đại diện tổ chức tài chính, ngân hàng và doanh nghiệp.
Gỡ điểm nghẽn để ESG đi vào thực chất
Phát biểu tại hội thảo, TS. Bùi Thanh Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Mở Hà Nội nhấn mạnh, thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với những biến động sâu rộng về kinh tế, xã hội, công nghệ và môi trường. Biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên, thiên tai cùng những yêu cầu ngày càng cao về trách nhiệm xã hội và quản trị minh bạch đang đặt ra thách thức đối với các quốc gia và cộng đồng doanh nghiệp.
 |
| TS. Bùi Thanh Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Mở Hà Nội phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Trung Kiên |
Trong bối cảnh đó, tài chính bền vững (Sustainable Finance) và việc thực thi các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) không còn đơn thuần là lựa chọn tự nguyện mà đã trở thành xu thế tất yếu, đồng thời là thước đo năng lực cạnh tranh và triển vọng phát triển dài hạn của mỗi tổ chức, doanh nghiệp.
Tại Việt Nam, cùng với Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và cam kết đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2050, hệ thống tài chính - ngân hàng và thị trường vốn giữ vai trò quan trọng trong điều hướng dòng vốn xanh. Các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh, đầu tư có trách nhiệm và bảo hiểm xanh đang từng bước trở thành nguồn lực hỗ trợ chuyển đổi nền kinh tế. Tuy nhiên, quá trình thực thi ESG vẫn gặp không ít trở ngại về chính sách, chuẩn mực báo cáo, dữ liệu, quản trị rủi ro và nguồn nhân lực chất lượng cao.
 |
| TS. Nguyễn Văn Quang, Trưởng khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Mở Hà Nội phát biểu. Ảnh: Trung Kiên |
Theo TS. Nguyễn Văn Quang, Trưởng khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Mở Hà Nội, phát triển bền vững không chỉ đặt ra yêu cầu về định hướng tăng trưởng mà còn đòi hỏi phải đổi mới cách thức huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, chuyển dịch chuỗi cung ứng và yêu cầu trách nhiệm xã hội ngày càng gia tăng, các quyết định đầu tư, cấp tín dụng, sản xuất và thương mại cần tính đến cả rủi ro lẫn tác động dài hạn.
Đáng chú ý, tài chính bền vững và ESG có mối quan hệ tương hỗ. Thông tin, thực hành ESG giúp ngân hàng và nhà đầu tư nhận diện rủi ro, lựa chọn dự án, giám sát dòng vốn. Ngược lại, điều kiện tài trợ và sức ép từ thị trường có thể thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải thiện quản trị và tổ chức lại hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, mối quan hệ này chỉ phát huy hiệu quả khi có thông tin đáng tin cậy, động lực kinh tế và cơ chế xác định trách nhiệm rõ ràng.
Từ thực tiễn triển khai, TS. Nguyễn Văn Quang chỉ ra ba vấn đề chiến lược cần được quan tâm. Trước hết là huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực cho chuyển đổi bền vững. Nhiều dự án xanh có thời gian thu hồi vốn dài, rủi ro lớn hoặc tạo ra lợi ích xã hội chưa được phản ánh đầy đủ trong dòng tiền. Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc gia tăng nguồn vốn mà còn ở khả năng đưa vốn đến đúng đối tượng, đúng nhu cầu và sử dụng hiệu quả.
Thứ hai là chuyển các yêu cầu ESG thành năng lực quản trị và hành động thường xuyên. Việc công bố cam kết hay xây dựng bộ chỉ số mới chỉ là bước khởi đầu. Doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu, phân công trách nhiệm, bố trí nguồn lực và tích hợp các yếu tố môi trường, xã hội, quản trị vào quyết định đầu tư, sản xuất, nhân sự. Đặc biệt, cần có lộ trình phù hợp với từng ngành nghề và quy mô, tránh biến ESG thành gánh nặng tuân thủ đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Thứ ba là nâng cao tính minh bạch, chất lượng đánh giá và trách nhiệm giải trình. Dữ liệu thiếu đồng bộ, thiếu khả năng kiểm chứng có thể làm giảm chất lượng thẩm định, đồng thời tạo khoảng trống cho những tuyên bố phát triển bền vững thiếu căn cứ. Do đó, cần phân biệt rõ giữa hoạt động đã triển khai, kết quả trực tiếp và tác động dài hạn; không đồng nhất việc có báo cáo ESG với việc doanh nghiệp đã thực hiện chuyển đổi thực chất.
Những vấn đề này tiếp tục được phân tích qua nhiều tham luận tại hội thảo. Báo cáo về thực thi ESG trong doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nhấn mạnh vai trò của số hóa, bảo vệ chủ động và bổ trợ an sinh xã hội. Trong khi đó, tham luận về ESG trong lĩnh vực ngân hàng tập trung đánh giá thực trạng và định hướng phát triển, gắn yêu cầu thực thi ESG với vai trò huy động, phân bổ vốn của hệ thống ngân hàng.
Đáng chú ý, nghiên cứu về thuế carbon và sự ổn định của hệ thống ngân hàng đã mở rộng góc nhìn về mối liên hệ giữa chính sách khí hậu và rủi ro tài chính. Qua phân tích 39 công bố khoa học, nghiên cứu xác định rủi ro chuyển đổi, sự bất ổn của chính sách khí hậu và tài sản bị mắc kẹt là những vấn đề trung tâm. Đồng thời, nghiên cứu chỉ ra khoảng trống học thuật tại các nền kinh tế mới nổi, trong đó có khu vực Đông Nam Á, gợi mở những vấn đề cần quan tâm đối với Việt Nam, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long - nơi rủi ro khí hậu và rủi ro tài chính có thể đồng thời hiện diện.
Ở góc độ thể chế, tham luận về khung pháp lý, chuẩn mực toàn cầu và thực tiễn áp dụng ESG tại Việt Nam chỉ ra ba điểm nghẽn: thiếu bộ phân loại xanh quốc gia, hạn chế về dữ liệu và số hóa ESG, cùng rào cản tài chính đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Điều này cho thấy, hoàn thiện quy định là yêu cầu cần thiết nhưng chưa đủ; hiệu quả thực thi còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận thông tin, nguồn lực và các công cụ hỗ trợ doanh nghiệp.
 |
| Các đại biểu tham luận tại Hội thảo. Ảnh: Trung Kiên |
Nghiên cứu về các doanh nghiệp thép niêm yết cũng cung cấp minh chứng cụ thể cho sự không đồng đều trong thực hiện ESG. Khảo sát 7 doanh nghiệp theo bộ 32 chỉ tiêu cho thấy, mức độ đáp ứng về quản trị tương đối đồng đều, trụ cột xã hội đạt mức khá, trong khi trụ cột môi trường có sự phân hóa lớn. Những hạn chế tập trung ở kiểm kê, giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng tái tạo và quản lý carbon. Khó khăn về vốn, công nghệ, dữ liệu và năng lực ESG tiếp tục là những rào cản đối với quá trình chuyển mục tiêu thành hành động.
Không chỉ ở khu vực doanh nghiệp, yêu cầu tích hợp ESG vào quản lý ngân sách và đầu tư công cũng được đặt ra. Tham luận về nội dung này cho thấy, mặc dù nền tảng quản trị về công khai, kiểm soát, đấu thầu, giám sát và số hóa đã được quan tâm, kết quả ESG vẫn chưa được gắn kết có hệ thống với việc lựa chọn dự án và phân bổ vốn. Việc xây dựng khung ESG khu vực công, bộ chỉ tiêu cốt lõi và tích hợp các tiêu chí bền vững vào chu trình ngân sách, vòng đời dự án được đánh giá là những hướng nghiên cứu, hoàn thiện chính sách đáng chú ý.
Gắn đào tạo với yêu cầu chuyển đổi xanh
Từ các tham luận và ý kiến trao đổi, hội thảo thống nhất một yêu cầu xuyên suốt: Chuyển từ cam kết, công bố sang năng lực thực thi và kết quả có thể đo lường. Muốn vậy, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, hướng dẫn thực hiện và xây dựng các tiêu chí phân loại phù hợp với điều kiện Việt Nam; đồng thời phát triển công cụ tài chính, nâng cao khả năng tiếp cận vốn, công nghệ và năng lực quản trị cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Cùng với đó, xây dựng hệ thống dữ liệu, đo lường và giám sát đáng tin cậy là điều kiện quan trọng để theo dõi tiến độ, đánh giá tác động và nâng cao trách nhiệm giải trình. Các tiêu chuẩn ESG cần đủ rõ để tạo cơ sở so sánh nhưng cũng phải có lộ trình khả thi, phù hợp với đặc thù ngành nghề và năng lực của từng nhóm doanh nghiệp.
 |
| Các đại biểu tham luận tại Hội thảo. Ảnh: Trung Kiên |
Với triết lý giáo dục “5 chữ Mở”: Mở cơ hội - Mở trái tim - Mở trí tuệ - Mở tầm nhìn - Mở tương lai, Trường Đại học Mở Hà Nội đang chú trọng đổi mới chương trình đào tạo, ứng dụng công nghệ và tăng cường gắn kết giữa đào tạo với nhu cầu thực tiễn. Trong đó, Khoa Tài chính - Ngân hàng chủ động cập nhật các xu hướng mới, từng bước lồng ghép nội dung về tài chính xanh, đầu tư có trách nhiệm và thực thi ESG vào giảng dạy, nghiên cứu.
 |
| Các chuyên gia, nhà khoa học, thầy cô giáo cùng sinh viên dự hội thảo. Ảnh: Trung Kiên |
Các bài viết gửi tới hội thảo sẽ tiếp tục được phản biện, chỉnh sửa và lựa chọn đăng trong số đặc biệt tháng 12-2026 của Tạp chí Khoa học Trường Đại học Mở Hà Nội. Qua đó, những kết quả nghiên cứu không chỉ được hoàn thiện, lan tỏa trong giới học thuật mà còn góp thêm luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách, hoạt động tài chính và quản trị doanh nghiệp, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững tại Việt Nam.
