Việc thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực gìn giữ một trong những loài linh trưởng đặc hữu, quý hiếm nhất của Việt Nam. Với hơn 3.182ha rừng núi đá vôi được bảo vệ, khu bảo tồn không chỉ góp phần duy trì quần thể Voọc mông trắng có ý nghĩa đặc biệt đối với đa dạng sinh học thế giới, mà còn tạo nền tảng để Ninh Bình phát triển các mô hình du lịch sinh thái gắn với trách nhiệm bảo tồn thiên nhiên.
 |
| Ông Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình tặng hoa chúc mừng ngành Nông nghiệp và Môi trường tại Lễ công bố Quyết định thành lập Khu bảo tồn Kim Bảng. |
Bảo vệ tài sản thiên nhiên quý giá
Sáng 3-11, tại Khu du lịch Tam Chúc (phường Tam Chúc), UBND tỉnh Ninh Bình và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ công bố Quyết định số 3343/QĐ-UBND ngày 10/9/2026 về việc thành lập khu rừng đặc dụng “Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng”. Dự buổi lễ có đồng chí Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình.
Voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri), còn gọi là Voọc quần đùi trắng, là loài linh trưởng đặc hữu chỉ có ở Việt Nam. Từng phân bố tại nhiều khu vực miền Bắc và Bắc Trung Bộ, song do nạn săn bắt và mất sinh cảnh, số lượng loài suy giảm mạnh. Hiện nay, Voọc mông trắng được xếp vào nhóm Cực kỳ nguy cấp (CR) trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN; đồng thời thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ theo Thông tư 27/2025/TT-BNNMT và Phụ lục I Công ước CITES.
 |
| Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Anh Dũng phát biểu tại buổi lễ. |
Theo ông Trần Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, cả nước hiện chỉ còn khoảng 540 cá thể Voọc mông trắng, trong đó riêng Ninh Bình có gần 470 cá thể, chiếm gần 90% quần thể loài trên toàn thế giới. Khu bảo tồn Kim Bảng cũng đã được Thủ tướng Chính phủ đưa vào Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia tại Quyết định số 895/QĐ-TTg năm 2024. Những con số này cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của Ninh Bình đối với sự tồn tại và phát triển của loài linh trưởng quý hiếm này.
Khu bảo tồn có tổng diện tích 3.182ha, trong đó rừng tự nhiên trên núi đá vôi chiếm 3.016,81ha, rừng trồng 64,25ha và đất chưa có rừng 100,94ha. Không gian được tổ chức thành các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phục hồi sinh thái và dịch vụ - hành chính; Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình được giao trực tiếp quản lý.
Nằm trong không gian sinh thái Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc, đây hiện là khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng có quy mô lớn nhất thế giới. Việc xác lập khu rừng đặc dụng có ý nghĩa quan trọng bởi tạo cơ sở pháp lý để quản lý, bảo vệ rừng thống nhất, lâu dài; đồng thời bảo vệ sinh cảnh sống của Voọc mông trắng cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm khác trong hệ sinh thái núi đá vôi.
“Giữ được đàn Voọc Kim Bảng là giữ được một phần tương lai của loài linh trưởng này. Đó là giá trị đặc biệt của vùng đất này và cũng là trách nhiệm rất lớn của tỉnh Ninh Bình. Việc thành lập Khu bảo tồn tạo cơ sở pháp lý để quản lý, bảo vệ rừng và sinh cảnh một cách thống nhất, lâu dài; bảo vệ quần thể Voọc mông trắng cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm; mở ra điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, phục hồi hệ sinh thái và phát triển du lịch sinh thái bền vững”, ông Trần Anh Dũng nhấn mạnh.
 |
| Ông Trần Anh Dũng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình trao quyết định thành lập Khu rừng đặc dụng "Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng" cho lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh. |
Để có được dấu mốc này là hành trình 10 năm nghiên cứu, khảo sát và hoàn thiện hồ sơ với sự tham gia của chính quyền, các nhà khoa học, tổ chức bảo tồn và cộng đồng địa phương. Năm 2016, Tổ chức Bảo tồn động, thực vật hoang dã quốc tế (FFI) cùng các nhà khoa học Việt Nam ghi nhận tại Kim Bảng (Hà Nam cũ) quần thể Voọc mông trắng với hơn 105 cá thể. Trên cơ sở đó, tỉnh Hà Nam từng bước xây dựng chủ trương và hồ sơ thành lập khu bảo tồn, song quá trình triển khai gặp khó khăn liên quan đến tổ chức bộ máy quản lý.
Sau khi tỉnh Ninh Bình được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba tỉnh Ninh Bình, Hà Nam và Nam Định từ ngày 1/7/2025, hồ sơ tiếp tục được rà soát, hoàn thiện. Ngày 10/9/2026, UBND tỉnh Ninh Bình ban hành quyết định thành lập khu bảo tồn, chính thức khép lại chặng đường chuẩn bị kéo dài một thập kỷ.
Gắn bảo tồn với phát triển bền vững
Thành lập khu bảo tồn mới là bước khởi đầu. Nhiệm vụ quan trọng hơn là tổ chức thực hiện các giải pháp bảo vệ một cách hiệu quả, lâu dài. Theo định hướng của tỉnh Ninh Bình, bảo tồn Voọc mông trắng phải gắn với duy trì, phục hồi toàn bộ sinh cảnh sống, từ những cánh rừng núi đá vôi, nguồn thức ăn tự nhiên đến môi trường sinh thái và sự kết nối giữa các vùng rừng.
Trước mắt, tỉnh xác định cần kiện toàn tổ chức quản lý, hoàn thiện hồ sơ ranh giới, cắm mốc, giao đất, giao rừng theo quy định; tăng cường tuần tra, kiểm tra, ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng, săn bắt, bẫy bắt động vật hoang dã. Cùng với đó là đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ trong giám sát đa dạng sinh học, phối hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức bảo tồn để đánh giá hiện trạng quần thể, nhận diện nguy cơ và đề xuất giải pháp bảo vệ phù hợp.
 |
| Khu bảo tồn nằm trong không gian Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc, hiện là khu bảo tồn loài – sinh cảnh Voọc mông trắng quy mô lớn nhất thế giới. |
Một yêu cầu có ý nghĩa lâu dài là đưa người dân địa phương trở thành chủ thể tham gia bảo tồn. Người dân không chỉ được tuyên truyền, vận động mà cần trực tiếp tham gia bảo vệ rừng, giám sát đa dạng sinh học và phát triển những mô hình sinh kế thân thiện với môi trường. Bảo vệ thiên nhiên phải song hành với phát triển kinh tế - xã hội, song không đánh đổi các giá trị tự nhiên lâu dài để lấy lợi ích kinh tế trước mắt.
Cùng với nhiệm vụ bảo tồn, Ninh Bình đang thúc đẩy hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp nhằm phát huy giá trị của các khu du lịch trong bảo vệ thiên nhiên. Ngày 3/11, Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình và Công ty TNHH Đầu tư thương mại dịch vụ Tràng An ký thỏa thuận hợp tác về tuần tra bảo vệ rừng và bảo tồn thiên nhiên giai đoạn 2026–2030.
Hai đơn vị thống nhất phối hợp nâng cao năng lực quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ quần thể Voọc mông trắng và sinh cảnh sống của loài tại Khu bảo tồn Kim Bảng; đồng thời đẩy mạnh giáo dục, nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ phát triển sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
 |
| Ban quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình và Công ty TNHH Đầu tư thương mai dịch vụ Tràng An, đã ký thoả thuận hợp tác về việc tuần tra bảo vệ rừng và bảo tồn thiên nhiên giai đoạn 2026 – 2030. |
Theo ông Tô Văn Vượng, Chi cục trưởng Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh Ninh Bình, chương trình hợp tác hướng đến nâng cao năng lực quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng; nghiên cứu khoa học, cứu hộ và nuôi thả động vật hoang dã, đặc biệt là các loài bản địa quý hiếm. Hai đơn vị cũng sẽ phối hợp điều tra, khảo sát, giám sát khoa học để đánh giá hiện trạng quần thể, phạm vi phân bố, xu hướng biến động và những áp lực sinh thái đối với các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm tại các điểm du lịch.
Đáng chú ý, các chương trình cứu hộ, nhân nuôi bảo tồn, nuôi bán hoang dã và tái thả động vật hoang dã được nghiên cứu triển khai tại những khu vực rừng trên các đảo và thung lũng núi đá vôi đủ điều kiện thuộc khu du lịch Tràng An, Tam Chúc. Theo định hướng hợp tác, Khu Di sản Tràng An sẽ phát triển các tuyến, sản phẩm du lịch gắn với bảo tồn, đồng thời tăng cường truyền thông, quảng bá hình ảnh các loài động vật hoang dã và hệ sinh thái rừng đặc dụng, rừng phòng hộ như những giá trị thiên nhiên đặc sắc của điểm đến.
Hướng đi này mở ra khả năng để các khu du lịch tham gia sâu hơn vào công tác bảo tồn, thay vì chỉ khai thác cảnh quan phục vụ tham quan. Những không gian rừng, núi đá vôi và thung lũng có thể trở thành địa điểm triển khai các chương trình bảo vệ, phục hồi sinh cảnh, hỗ trợ bảo tồn động vật hoang dã khi đáp ứng đầy đủ điều kiện chuyên môn và quy định pháp luật. Qua đó, hoạt động du lịch vừa góp phần thu hút du khách trong nước, quốc tế, vừa tạo thêm cơ hội sinh kế cho cộng đồng địa phương.
Tuy nhiên, phát triển du lịch gắn với động vật hoang dã cũng đòi hỏi những nguyên tắc bảo tồn nghiêm ngặt. Các hoạt động tham quan, quan sát thiên nhiên cần được tổ chức khoa học, không làm xáo trộn sinh cảnh, ảnh hưởng đến tập tính tự nhiên của động vật hoặc gia tăng áp lực lên những hệ sinh thái nhạy cảm.
 |
| Đại diện lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tặng hoa chúc mừng ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh. |
Từ việc thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng đến chương trình hợp tác bảo vệ rừng, Ninh Bình đang từng bước hình thành nền tảng kết nối bảo tồn thiên nhiên với phát triển kinh tế, du lịch bền vững. Giá trị của một điểm đến vì thế không chỉ được đo bằng lượng khách hay doanh thu, mà còn ở khả năng gìn giữ tài nguyên, bảo vệ môi trường và đóng góp cho cộng đồng. Sau dấu mốc của hành trình 10 năm, nhiệm vụ đặt ra là biến những cam kết thành kết quả cụ thể, để những cánh rừng và quần thể động vật quý hiếm tiếp tục được bảo vệ, trao truyền cho các thế hệ mai sau.
