Già hóa dân số và sức khỏe hô hấp

Ngày 20/6/2026, tại TP HCM, hơn 120 chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực hô hấp và y tế công cộng khu vực châu Á – Thái Bình Dương quy tụ tại TP. Hồ Chí Minh, tham dự Hội thảo Khoa học RSV 2026 với chủ đề: “Strong Breath, Peaceful Living” (tiếng Việt “Hơi thở khỏe mạnh – Cuộc sống an yên”), do Hội Y học Dự phòng Việt Nam tổ chức với sự hỗ trợ khoa học từ Pfizer.

RSV có thể dẫn đến những hậu quả sức khỏe nghiêm trọng ở người lớn tuổi

Trong bối cảnh già hóa dân số, bệnh mạn tính và các bệnh hô hấp theo mùa gia tăng đang đặt ra nhiều thách thức mới cho y tế công cộng, hội thảo tập trung thảo luận về gánh nặng RSV ở người lớn tuổi – một vấn đề chưa được nhận diện đầy đủ, đồng thời thảo luận các chiến lược nâng cao nhận thức và quản lý nguy cơ ở nhóm tuổi này.

Hội thảo quy tụ các chuyên gia từ Việt Nam, Úc, Indonesia, Malaysia, Pakistan, Philippines, Singapore, Đài Loan và Thái Lan, bao gồm: TS.BS Phan Trọng Lân – Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam; TS.BS Wei Chih Chen (Đài Loan) – Giám đốc Khoa Điều trị Hô hấp, Khoa Nội Lồng ngực, Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc; TS.BS Grant Waterer (Úc) – Giáo sư Y khoa, Đại học Tây Úc; Giáo sư Y khoa kiêm nhiệm tại Đại học Northwestern (Chicago), Đại học Curtin và Đại học Edith Cowan (Úc);TS. BS. Đỗ Văn Dũng - Giảng viên cao cấp, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.

Đến năm 2050, cứ 2–3 người tại châu Á – Thái Bình Dương sẽ có một người từ 60 tuổi trở lên. Trước xu hướng già hóa dân số ngày càng rõ nét, giới chuyên môn cảnh báo hệ thống y tế cần sớm chuẩn bị để ứng phó với gánh nặng RSV dự kiến gia tăng ở người lớn tuổi.

Trên toàn cầu, vi-rút hợp bào hô hấp (RSV) là tác nhân gây bệnh hô hấp nghiêm trọng ở người lớn tuổi, ước tính cứ 10 người lớn tuổi nhập viện vì RSV, có 1 người phải điều trị hồi sức tích cực (ICU). Một số nghiên cứu cũng cho thấy mức độ nghiêm trọng của các ca nhập viện liên quan đến RSV ở nhóm tuổi này có thể tương đương, hoặc thậm chí cao hơn cúm mùa.

Tại nhiều quốc gia Đông Nam Á như Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam, khoảng 30–32% người từ 60 tuổi trở lên có nguy cơ mắc các đợt nhiễm trùng hô hấp cấp do RSV trong vòng 5 năm. Gánh nặng này được dự báo tiếp tục gia tăng khi dân số từ 60 tuổi trở lên tại châu Á – Thái Bình Dương có thể đạt khoảng 1,3 tỷ người vào năm 2050.

Trong bối cảnh 87,7% người cao tuổi mắc ít nhất một bệnh mạn tính, RSV có thể tạo thêm gánh nặng sức khỏe đáng kể ở nhóm tuổi này.

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS.BS Phan Trọng Lân, Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam, nhấn mạnh RSV đang nổi lên như một vấn đề sức khỏe cần được quan tâm nhiều hơn trong bối cảnh dân số già hóa và gánh nặng bệnh mạn tính ngày càng gia tăng.

GS.TS.BS Lân nhận định: “Già hóa dân số đang tái định hình bức tranh sức khỏe tại nhiều quốc gia châu Á – Thái Bình Dương, ngày càng nhiều người cao tuổi sống cùng bệnh mạn tính với các nguy cơ phức tạp. Và RSV không đơn thuần là một bệnh nhiễm trùng hô hấp nhẹ, mà có thể làm nặng thêm bệnh nền, dẫn đến nhập viện và suy giảm chức năng kéo dài trong nhóm dân số dễ bị tổn thương này. Hô hấp khỏe mạnh không chỉ là lá phổi khỏe mạnh. Cuộc sống an yên không chỉ là sống lâu hơn. Mục tiêu cuối cùng của dự phòng không chỉ là tránh bệnh tật, mà còn là giúp người dân duy trì khả năng vận động, sự độc lập và chất lượng cuộc sống khi tuổi ngày càng cao.”

Xu hướng này thể hiện rõ nét ở châu Á – Thái Bình Dương. Dự kiến đến năm 2050, số người từ 60 tuổi trở lên tại khu vực đạt khoảng 1,3 tỷ người, kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe và làm gia tăng đáng kể gánh nặng bệnh như tim mạch, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính.

Đối với người lớn tuổi, RSV không đơn thuần là bệnh hô hấp thoáng qua. Ở những người có bệnh nền, RSV có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh hiện có, dẫn đến nguy cơ nhập viện và ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt tự chủ, ngay cả khi đã vượt qua giai đoạn cấp tính. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của việc nâng cao nhận thức, nhận diện sớm nguy cơ và chủ động quản lý sức khỏe nhằm hỗ trợ quá trình lão hóa khỏe mạnh.

Là đơn vị hỗ trợ khoa học cho hội thảo, Pfizer Việt Nam tái khẳng định cam kết đồng hành cùng cộng đồng y khoa trong việc thúc đẩy đối thoại khoa học và nâng cao nhận thức về các bệnh hô hấp ở người lớn tuổi.

Ông Mark Kuo, Tổng Giám đốc Pfizer Việt Nam, phụ trách thị trường Việt Nam và Thái Lan chia sẻ: “Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, việc bảo vệ sức khỏe hô hấp cho người lớn tuổi ngày càng trở nên cấp thiết. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa đội ngũ y tế, cơ quan quản lý và các bên liên quan. Thông qua Hội thảo Khoa học RSV: Hơi thở khỏe mạnh – Cuộc sống an yên, Pfizer mong muốn đồng hành cùng Hội Y học Dự phòng Việt Nam và cộng đồng khoa học khu vực, nơi các chuyên gia có thể trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, góc nhìn và tìm kiếm những giải pháp phù hợp, hướng đến việc nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi trong tương lai.”

Tại hội thảo, các chuyên gia thảo luận về mối liên hệ giữa RSV và các bệnh mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen suyễn, bệnh tim mạch và đái tháo đường. Trong khi bệnh nền làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng khi nhiễm RSV, bản thân RSV cũng có thể làm trầm trọng thêm các bệnh lý sẵn có, chẳng hạn như làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, hoặc gây các đợt cấp nghiêm trọng ở người bệnh COPD hoặc hen suyễn.

Điều này có thể dẫn đến các kết cục nhập viện nghiêm trọng hơn. Nhiều nghiên cứu cho thấy các trường hợp nhập viện liên quan đến RSV ở người lớn tuổi có mức độ nặng tương đương hoặc cao hơn so với cúm mùa. Ngay cả sau khi hồi phục khỏi đợt nhiễm cấp tính, nhiều người bệnh vẫn phải đối mặt với hệ lụy kéo dài như suy giảm chức năng phổi, biến chứng tim mạch, nguy cơ tái nhập viện và mất dần khả năng sống tự lập.

Các mô hình dự báo trong khu vực cho thấy RSV đang tạo ra gánh nặng đáng kể ở người lớn tuổi tại Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Số ca nhiễm trùng hô hấp cấp liên quan đến RSV ước tính trong 5 năm tới cho thấy cần tăng cường nhận thức và chủ động quản lý nguy cơ ở nhóm tuổi này.

Ngoài bệnh nền, yếu tố nguy cơ phổ biến tại khu vực như hút thuốc lá, đặc biệt ở Đông Nam Á, cũng được ghi nhận có thể làm suy giảm chức năng hô hấp và làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng khi nhiễm RSV ở người lớn tuổi . GS.TS.BS Wei Chih Chen (Đài Loan) – Giám đốc Khoa Điều trị Hô hấp, Khoa Nội Lồng ngực, Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc, nhận định rằng điều này khiến việc phòng ngừa và quản lý rủi ro ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh dân số khu vực đang ngày càng già hóa.

GS.TS.BS Wei Chih Chen (Đài Loan) nhận định: “Khi số lượng người cao tuổi ngày càng gia tăng trên khắp khu vực châu Á – Thái Bình Dương, hệ thống y tế sẽ phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các bệnh nhiễm trùng hô hấp. Đối với RSV, điều quan trọng là nâng cao nhận thức, nhận diện sớm những người có nguy cơ cao và tăng cường các giải pháp dự phòng nhằm hạn chế nguy cơ diễn tiến nặng, đồng thời giảm áp lực lên hệ thống y tế.”

Nhu cầu này ngày càng trở nên cấp thiết khi nhiều quốc gia trong khu vực như Úc, Canada, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Hàn Quốc ghi nhận RSV đang tạo ra gánh nặng đáng kể ở người lớn tuổi, với tổng số ca nhập viện ước tính khoảng 778.000 trường hợp và chi phí điều trị khoảng 2,8 tỷ USD một năm.

Nâng cao nhận thức và tăng cường dự phòng: Chìa khóa ứng phó với thách thức RSV ở người lớn tuổi

Một trong những thách thức lớn hiện nay là RSV ở người lớn tuổi vẫn chưa được nhìn nhận tương xứng với mức độ ảnh hưởng thực tế. Trong khi RSV từ lâu được biết đến là tác nhân gây bệnh hô hấp ở trẻ nhỏ, nhận thức về tác động của vi-rút này đối với người lớn tuổi vẫn còn hạn chế tại nhiều quốc gia. Việc chẩn đoán RSV ở nhóm đối tượng này cũng gặp nhiều khó khăn do các triệu chứng thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác. Trong một số trường hợp, tình trạng đồng nhiễm với các tác nhân khác như COVID-19 càng làm phức tạp quá trình chẩn đoán. Bên cạnh đó, dữ liệu dịch tễ học còn hạn chế tại nhiều quốc gia trong khu vực khiến gánh nặng thực sự của RSV vẫn chưa được phản ánh đầy đủ.

PGS. TS. BS. Đỗ Văn Dũng, Giảng viên cao cấp, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh cho rằng việc nhận diện đầy đủ và đo lường chính xác gánh nặng RSV là yếu tố quan trọng để tăng cường hiệu quả chăm sóc sức khỏe cho người lớn tuổi.

“Thách thức của RSV ở người lớn tuổi không chỉ nằm ở bệnh lý mà còn ở việc nhận diện và đo lường đúng gánh nặng của bệnh. Khi nhận thức còn hạn chế, dữ liệu còn phân tán và thực hành chẩn đoán chưa đồng nhất, RSV vẫn là nguy cơ tiếp tục bị đánh giá thấp dù có thể gây ra hậu quả đáng kể đối với người lớn tuổi.”

Các chuyên gia đồng thuận rằng việc nâng cao nhận thức về RSV cần được lồng ghép vào chiến lược thúc đẩy lão hóa khỏe mạnh. Việc nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ, hiểu rõ hơn về tác động của RSV và tận dụng những tiến bộ trong y tế dự phòng có thể góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, hạn chế các biến chứng nghiêm trọng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người lớn tuổi.

Khép lại phiên thảo luận khoa học, GS.TS.BS Grant Waterer, Giáo sư Y khoa, Đại học Tây Úc; Giáo sư Y khoa kiêm nhiệm tại Đại học Northwestern (Chicago), Đại học Curtin và Đại học Edith Cowan (Úc) nhấn mạnh vai trò của dự phòng và quản lý nguy cơ từ sớm trong bối cảnh dân số già hóa đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống y tế.

GS.TS.BS Grant Waterer chia sẻ: “Khi số lượng người cao tuổi tiếp tục gia tăng, hệ thống y tế sẽ phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các bệnh nhiễm trùng hô hấp như RSV. Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy tăng cường nhận thức cộng đồng, áp dụng các biện pháp dự phòng và quản lý nguy cơ từ sớm có thể góp phần giảm tải cho hệ thống y tế, đồng thời giúp người lớn tuổi duy trì sức khỏe và khả năng sống tự lập lâu dài hơn.”