Đáng chú ý, nhiều "ông lớn" bất động sản và năng lượng bị gọi tên do sử dụng vốn sai mục đích, cùng với đó là việc chuyển hồ sơ một số doanh nghiệp sang Bộ Công an.
Bức tranh chung về thị trường trái phiếu của 26 "ông lớn"
Giai đoạn từ năm 2019 đến cuối tháng 11.2024, Thanh tra Chính phủ thực hiện thanh tra 26 tổ chức phát hành (TCPH) thuộc các lĩnh vực trọng điểm như Bất động sản (10 đơn vị), Năng lượng (03 đơn vị), Thương mại dịch vụ (06 đơn vị), Kinh doanh chứng khoán (02 đơn vị), Sản xuất kinh doanh (02 đơn vị) và các lĩnh vực khác. Tổng cộng, các doanh nghiệp này đã phát hành 271 mã trái phiếu với giá trị khổng lồ lên tới hơn 119.778 tỉ đồng.
Dù TPDN là kênh dẫn vốn quan trọng giúp giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng, nhưng thực tế thanh tra cho thấy nhiều lỗ hổng nghiêm trọng trong quản lý và sử dụng vốn. Đáng chú ý, tính đến ngày 30.11.2024, có 3 TCPH nợ quá hạn gốc và lãi trên 10.625 tỉ đồng, tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ và rủi ro lớn cho hàng nghìn nhà đầu tư cá nhân.
Sai phạm từ khâu "đặt nền móng" phát hành
Kết luận thanh tra chỉ rõ nhiều doanh nghiệp đã "vượt rào" phát hành trái phiếu khi chưa đủ điều kiện pháp lý hoặc thiếu minh bạch thông tin ngay từ đầu.
Cụ thể, có 05 doanh nghiệp phát hành trái phiếu khi chưa đáp ứng đủ điều kiện theo quy định gồm: Công ty CP Xuất nhập khẩu Vật tư Nông nghiệp III, Công ty CP Tổng hợp Thế giới Xanh, Công ty CP Đầu tư Thành Thành Công, Công ty CP Thành Thành Công Biên Hòa, và Công ty CP Tập đoàn Đầu tư I.P.A. Trong đó, Thành Thành Công Biên Hòa còn phát hành mà không có văn bản đăng ký gửi Bộ Tài chính.
Về công bố thông tin (CBTT), có tới 17 doanh nghiệp CBTT không đầy đủ về mục đích phát hành, thời điểm giải ngân hoặc tài sản đảm bảo. Danh sách này bao gồm: Khang Điền, TNH, HT Land, Cá Tầm Việt Nam, Tập đoàn Đầu tư I.P.A, Tập đoàn Gelex, HT Investment, Đầu tư Thành Thành Công, Nam Long, Thành Thành Công Biên Hòa, Năng lượng Bắc Phương, Chứng khoán Tiên Phong, Tập đoàn R&H, Địa ốc Châu Lục, Hội An Invest và Chứng khoán Rồng Việt.
Điểm danh sai phạm tại Tập đoàn Gelex và các doanh nghiệp sử dụng vốn sai mục đích
Trong nội dung về sử dụng nguồn tiền, Công ty CP Tập đoàn Gelex là một trong những đơn vị bị điểm tên với số tiền sai phạm lớn. Cụ thể, Gelex nằm trong nhóm 14 TCPH sử dụng số tiền thu được từ một số mã trái phiếu không đúng với phương án đã được phê duyệt hoặc CBTT cho nhà đầu tư, với giá trị lên tới 1.205.462 triệu đồng.
Thậm chí, Tập đoàn Gelex còn bị xác định đã sử dụng tiền thu được từ đợt phát hành trái phiếu cho mục đích khác ngay cả trước khi Hội nghị người sở hữu trái phiếu thông qua Nghị quyết về việc thay đổi mục đích sử dụng vốn. Ngoài ra, Gelex còn nằm trong nhóm các đơn vị không công bố thông tin về việc mua lại trái phiếu trước hạn và không thực hiện đúng kế hoạch sử dụng tiền đã công bố.
Cùng nhóm sai phạm sử dụng vốn không đúng phương án với Gelex còn có các đơn vị khác như: Tập đoàn Đầu tư I.P.A: 3.573.992 triệu đồng; Thành Thành Công Biên Hòa: 1.067.392 triệu đồng; Đầu tư Thành Thành Công: 600.000 triệu đồng; DIC Corp: 520.500 triệu đồng; HT Quy Nhơn: 416.875 triệu đồng; HT Land: 349.718 triệu đồng; Đầu tư Nam Long: 245.000 triệu đồng; Nhà Khang Điền: 100.646 triệu đồng; Tập đoàn PC1: 90.000 triệu đồng; Khách sạn TNH: 79.000 triệu đồng; HT Investment: 27.409 triệu đồng; Nam Rạch Chiếc: 10.135 triệu đồng; Chứng khoán Rồng Việt: 175 triệu đồng...
Ngoài ra, 08 doanh nghiệp khác đã chuyển hàng nghìn tỉ đồng cho đối tác nhưng không cung cấp được tài liệu chứng minh việc giám sát mục đích sử dụng vốn gồm: HT Land (5.457.566 triệu đồng), HT Investment (2.228.720 triệu đồng), DCT Partners Việt Nam (1.874.900 triệu đồng), XNK Vật tư Nông nghiệp III (1.730.000 triệu đồng), Thế giới Xanh, Địa ốc Châu Lục, DIC Corp và Cá Tầm Việt Nam.
Sai phạm về Tài sản đảm bảo: Rủi ro cho trái chủ
Tài sản đảm bảo (TSĐB) vốn là chốt chặn an toàn cho nhà đầu tư nhưng tại nhiều đơn vị, "chốt chặn" này lại có nhiều vi phạm nghiêm trọng. Thanh tra Chính phủ chỉ đích danh 3 đơn vị có vi phạm về TSĐB gồm: HT Investment, HT Land và Đầu tư thương mại Bình Tân.
Các lỗi cụ thể được trích dẫn gồm: Thiếu tài sản đảm bảo so với nội dung đã công bố thông tin; Tài sản đảm bảo chưa thực hiện đăng ký giao dịch bảo đảm theo quy định; Chưa thực hiện phong tỏa TSĐB là cổ phiếu/cổ phần tại ngân hàng.
TSĐB không đủ điều kiện để thế chấp hoặc không đảm bảo tỷ lệ bảo đảm tối thiểu theo cam kết tại điều kiện, điều khoản trái phiếu.
Không bổ sung TSĐB theo yêu cầu tại Nghị quyết của người sở hữu trái phiếu.
Điểm nóng nhất của bản kết luận là việc chuyển thông tin vi phạm của 03 doanh nghiệp: Công ty CP HT Land, Công ty CP HT Investment và Công ty CP Dịch vụ giải trí HT Quy Nhơn sang Bộ Công an để xem xét, xử lý theo thẩm quyền.
Nhóm HT được xác định có nhiều vi phạm phức tạp trong việc sử dụng vốn, nợ quá hạn gốc và lãi hàng nghìn tỉ đồng từ năm 2023. Trong bối cảnh số lượng nhà đầu tư cá nhân nắm giữ trái phiếu của nhóm này rất lớn, các sai phạm này tiềm ẩn nguy cơ gây mất trật tự an ninh xã hội.
Kiến nghị siết chặt quản lý
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng giao Bộ Tài chính nghiên cứu sửa đổi các Nghị định về TPDN riêng lẻ để khắc phục các kẽ hở pháp lý. Đồng thời, yêu cầu tất cả các TCPH có sai phạm phải khẩn trương rà soát, khắc phục hậu quả, thực hiện công bố thông tin đính chính và ưu tiên thanh toán đầy đủ gốc, lãi cho nhà đầu tư khi đến hạn.
Kết luận thanh tra này là hồi chuông cảnh tỉnh đối với các doanh nghiệp trong việc thượng tôn pháp luật và minh bạch hóa thị trường vốn, nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nhà đầu tư và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.